زمان مطالعه: 3 دقیقه
در این مقاله از پژواک الکترونیک به بررسی تفاوت ماسفت و ترانزیستور BJT خواهیم پرداخت. ترانزیستورهای دوقطبی پیوندی (BJTs) و ترانزیستورهای اثر میدانی (MOSFETs) دو نوع رایج از ترانزیستورها هستند که در طیف گسترده ای از کاربردهای الکترونیکی مورد استفاده قرار می گیرند. هر دو نوع ترانزیستور می توانند به عنوان تقویت کننده یا سوییچ عمل کنند، اما در نحوه عملکرد و ویژگی هایشان تفاوت های کلیدی وجود دارد.
ترانزیستورBJT به عنوان یکی از قطعات بسیار کاربردی در الکترونیک مورد استفاده قرار می‌گیرد. این قطعه یک تقویت کننده با جریان است. معمولاً در ساختار تجهیزات الکترونیکی همچون تلویزیون، تلفن همراه و … مورد کابرد قرار می‌گیرد. ترانزیستور BJT که به عنوان ترانزیستور پیوند دو قطبی هم از آن یاد می‌کنند تقویت کننده، نوسان ساز، کلید، یکسو کننده و فیلتر هم می‌تواند باشد.
ترانزیستور BJT می‌تواند در دو نوع npn و pnp عملکرد خود را به رخ بکشد. این نوع ترانزیستور شامل سه ناحیه به نام‌های قطع، فعال و اشباع است. اصول کار ترانزیستور BJT به این شکل است که بین دو پایه یعنی بیس و امیتراز ولتاژ استفاده می‌کند. این‌چنین جریان عبوری از طریق ترمینال کلکتور تنظیم می‌شود، عمدتاً مقدار ولتاژ منبع اگر تغییر کند، روی جریان ورودی در پایه بیس هم تأثیر می‌گذارد.
طبیعتاً این موضوع روی جریان خروجی هم بی‌تأثیر نخواهد بود. در این حالت، جریان ورودی و خروجی کنترل شده و به همین خاطر، به ترانزیستور BJT یک المان کنترل شونده با جریان می‌گویند. حال سوالی که مطرح است، تفاوت ماسفت و ترانزیستور BJT؟
ماسفت نام اختصاری ترانزیستور اثر میدانی نیمه هادی اکسید فلز است. این ترانزیستور به خاطر داشتن الکترود گیت، یعنی اکسید فلز با مواد عایق از کانال N یا کانال P با یک لایه نازک عایق بندی شده است. لایه عایقی که در مورد آن صحبت می‌کنیم، یک صفحه خازن است که می‌تواند از صدماتی که به خاطر تجمع مقدار زیادی از بار استاتیک به وجود می‌آید، جلوگیری به عمل آورد.
ماسفت شامل اجزایی همچون گیت، منبع و تخلیه است. به تخلیه درین و به منبع سورس می‌گویند. معمولاً در پروژه‌های الکترونیکی و الکتریکی مختلف می‌توان از ماسفت استفاده کرد. این قطعه در شرایطی نقش یک اینورتر را ایفا می‌کند. البته همیشه این چنین نیست؛ چراکه ماسفت می‌تواند به عنوان تقویت سیگنال‌های الکترونیکی هم بسیار موثر باشد. به همین دلیل، در مدار دیجیتال کارایی بسیار خوبی دارد.
به عنوان یک تقویت کننده فرکانس بالا یا یک عنصر پسیو هم می‌توان از ماسفت استفاده کرد. در منبع تغذیه سوییچینگ، رله الکترونیکی دی‌سی و درایو موتور دی‌سی براشلس همکارایی این قطعه بالا است. حقیقتاً دلیل استقبال مردم از ماسفت به خاطر راندمان بالا و مصرف بسیار کم انرژی است که دارد. با تعریفی که از ماسفت ارایه دادیم، می‌توان به بررسی پاسخ این سوال پرداخت که تفاوت ماسفت و ترانزیستور BJT چیست؟
برای پاسخ به این سوال که تفاوت ماسفت و ترانزیستور BJT چیست؟ باید گفت که ماسفت در دو دسته کانال n و کانال P و ترانزیستور BJT در دو نوع npn و pnp تقسیم کار می‌کنند. تفاوت مهم بعدی این است که ما سفت با ولتاژ کنترل می‌شود، ولی ترانزیستور BJT یک نوع المان کنترل شونده با جریان به حساب می‌آید.
داستان به همین جا ختم نمی‌شود؛ زیرا خروجی جریان ماسفت با کمک مقدار ولتاژ پایه گیت مدیریت می‌شود، ولی خروجی جریان ترانزیستور BJT از طریق جریان پایه بیس باید کنترل شود. یکی دیگر از تفاوت‌های بسیار مهم این دو این است که ما سفت قیمت بالاتری نسبت به ترانزیستور BJT دارد. این خود یکی از تفاوت‌های بسیار مهم برای خریداران محسوب می‌شود؛ همچنین ترانزیستور BJT هیچ‌گونه حساسیتی نسبت به تخلیه الکترواستاتیک ندارد ولی برعکس آن ماسفت‌ها به شدت روی این موضوع حساس هستند.
اگر به دنبال مقاومت خروجی بالا هستید، ماسفت گزینه مناسبی به شمار می‌آید، ولی در مقابل آن مقاومت ورودی ترانزیستور BJT اصلاً بالا نیست. ترانزیستور BJT از بهره جریان بالایی برخوردار نبوده و پایداری ندارد ولی اگر در جریانات پایداری حرف اول را بزند، بهتر است از ماسفت استفاده کنید.
عمدتاً زمانی که صحبت در مورد سرعت سوییچ به میان بیاید، ماسفت نسبت به ترانزیستور BJT حرف‌های بیشتری برای گفتن دارد؛ چرا که حتی پاسخ فرکانسی بالاتری را هم از خود ارایه می‌دهد. معمولاً زمانی که هدف استفاده از ترانزیستور جریان پایین باشد، می‌توان از ترانزیستور BJT استفاده کرد، ولی برای سوییچ‌های جریان بالا ماسفت بهترین گزینه است.
